Báo cáo giao dịch cổ phiếu của Người nội bộ Cty – Ông Nguyễn Hữu Kinh Luân
Trong nhiều năm, chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu tại Việt Nam được xem là “sân chơi” gần như chỉ dành cho các doanh nghiệp FDI. Vì vậy, một doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp Tier 1 (NCC Tier 1) của Samsung là trường hợp hiếm, đặt ra một “dấu son” đáng chú ý về năng lực của doanh nghiệp nội địa.
Trong buổi trao đổi, ông Nguyễn Ngọc Đăng Khoa – Phó Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Công ty TNHH Cơ khí Chính xác SMC Phú Mỹ – chia sẻ về chiến lược đầu tư và phát triển hệ thống NCC, cùng những bài học thực tiễn dành cho SME Việt Nam khi tham gia chuỗi giá trị cung ứng toàn cầu.
* Thưa ông, hiện nay SMC đang cung cấp những sản phẩm và dịch vụ gì cho Samsung trong chuỗi cung ứng của họ?
Hiện tại, SMC là NCC Tier 1 của Samsung, đảm nhiệm sản xuất một số cụm linh kiện cho máy giặt, bao gồm mặt trước và nắp phía trên. Sau công đoạn dập, SMC thực hiện thêm các bước hoàn thiện như dán tem, dán nhãn và lắp một số linh kiện, phụ kiện đi kèm. Các cụm linh kiện này sau đó được chuyển sang Samsung để lắp trực tiếp lên sản phẩm và đưa vào dây chuyền sản xuất.
SMC là NCC Tier 1 của Samsung, đảm nhiệm sản xuất một số cụm linh kiện cho máy giặt.
* Ông có thể chia sẻ lại hành trình SMC từng bước gia nhập chuỗi cung ứng của Samsung C&T?
Ở thời điểm bắt đầu hợp tác, SMC chưa nằm trong chuỗi cung ứng của Samsung. Hợp đồng đầu tiên của chúng tôi là hợp đồng xử lý hàng lỗi. Trong đó, SMC đóng vai trò hỗ trợ cho một NCC Tier 2 của Samsung.
Cụ thể, NCC Tier 2 của Samsung nhập thép từ Hàn Quốc về Việt Nam, nhưng do chênh lệch điều kiện khí hậu, nhiều pallet thép bị ẩm và rỉ sét khi mở container. Khi đó, SMC được mời tham gia với vai trò bóc pallet, phân loại thép và xác định những phần còn sử dụng được. Các vật liệu đạt yêu cầu được chuyển tiếp cho NCC Tier 1 của Samsung. Ở giai đoạn này, SMC về bản chất chỉ được xem như một đơn vị cung cấp dịch vụ xử lý vật liệu, chưa tham gia vào hoạt động gia công chính.
Trong quá trình trực tiếp xử lý các lô hàng gặp sự cố, chúng tôi nhận thấy rằng nếu tiếp tục làm theo phương thức thủ công thì nguy cơ chậm tiến độ và phát sinh chi phí là rất lớn. Do đó SMC chủ động đề xuất phương án cải tiến, chuyển sang gia công cắt xẻ trực tiếp từ cuộn thép. Khi các lô thép được đưa về nhà máy của SMC, phía đối tác cũng có điều kiện trực tiếp đánh giá hệ thống máy móc, quy trình vận hành và năng lực đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật.
Nhà máy Cơ Khí Chính Xác SMC Phú Mỹ
Sau quá trình làm việc và thẩm định, đối tác chấp thuận để SMC mở rộng phạm vi gia công, trực tiếp xử lý và cung cấp sản phẩm theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và quy cách đóng gói mà chuỗi cung ứng Samsung đang áp dụng. Đây cũng là đơn hàng đầu tiên đánh dấu việc SMC gián tiếp tham gia vào chuỗi cung ứng của Samsung.
Sau lần hợp tác này, Samsung C&T (Samsung Construction & Trading Corporation) – công ty thương mại và xây dựng thuộc Tập đoàn Samsung bắt đầu chú ý nhiều hơn đến năng lực của SMC. Khi đánh giá các yếu tố từ năng lực tài chính, hệ thống kho bãi, máy móc thiết bị cho đến chi phí vận hành, câu hỏi then chốt được đặt ra là: “Liệu SMC có đủ khả năng gia công khoảng 10.000 tấn thép mỗi năm hay không?”. Sau quá trình làm việc, SMC đã đáp ứng gần như trọn vẹn khối lượng theo yêu cầu.
Trên cơ sở đó, Samsung C&T quyết định cùng SMC xây dựng liên doanh VSSC Steel Center – trung tâm gia công, xử lý và phân bổ thép phục vụ sản xuất tại Việt Nam. Việc hình thành liên doanh này đánh dấu bước chuyển quan trọng, SMC chính thức bước vào chuỗi cung ứng của Samsung.
* Vì sao Samsung lại lựa chọn SMC trở thành NCC Tier 1? Theo ông, những tiêu chí nào là quan trọng nhất trong quyết định này?
Khi Samsung bắt đầu xem xét lựa chọn một NCC Tier 1 tại Việt Nam, tiêu chí đầu tiên họ đặt ra là “Liệu SMC có năng lực gia công và chấn dập theo đúng yêu cầu kỹ thuật hay không?”. SMC có thể khẳng định và chứng minh rằng doanh nghiệp hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu này.
Tiêu chí thứ hai trong quá trình đánh giá là tiêu chuẩn chất lượng, phải được đảm bảo ở mức cao nhất. Tiêu chí thứ ba là khả năng cải tiến chi phí một cách liên tục, đi kèm với mức giá thành phù hợp.
Như vậy, bên cạnh việc “làm được” cho Samsung về mặt kỹ thuật, ba yếu tố then chốt trong quyết định lựa chọn nhà cung cấp của Samsung bao gồm: chất lượng, khả năng cải tiến chi phí và giá thành phù hợp.
* Bước ngoặt nào đã giúp SMC chính thức chuyển mình từ NCC Tier 2 lên NCC Tier 1 trong chuỗi cung ứng của Samsung?
Bước ngoặt giúp SMC chính thức chuyển mình từ NCC Tier 2 lên Tier 1 nằm ở quyết định đầu tư năng lực sản xuất trước khi có đơn hàng, dựa trên sự tin cậy và cam kết hai chiều với Samsung. Chúng tôi thường gọi đây là bài toán “con gà có trước hay quả trứng có trước”.
Với Samsung, điều kiện tiên quyết để một doanh nghiệp được chứng nhận và tham gia sản xuất là phải có sẵn máy móc và năng lực kỹ thuật đáp ứng tiêu chuẩn. Do đó, SMC không thể chỉ đề xuất làm sản phẩm, bởi phía Samsung sẽ đặt câu hỏi rất rõ ràng: “Doanh nghiệp đã có thiết bị phù hợp hay chưa?”. Ở giai đoạn này, Samsung đã hỗ trợ SMC bằng cách cung cấp hồ sơ kỹ thuật, yêu cầu công nghệ, giới thiệu các nhà cung ứng thiết bị, đồng thời chia sẻ những quan điểm kỹ thuật cốt lõi.
Trên cơ sở đó, SMC làm việc trực tiếp với các nhà cung ứng để đầu tư hệ thống máy móc công suất lớn theo đúng tiêu chuẩn Samsung với chi phí lên tới hàng chục tỷ đồng cho mỗi dây chuyền, dù chưa có bất kỳ hợp đồng ràng buộc hay cam kết đơn hàng nào.
Với samsung, điều kiện tiên quyết để một doanh nghiệp được chứng nhận và tham gia sản xuất là phải có sẵn máy móc và năng lực kỹ thuật đáp ứng tiêu chuẩn.
Ngay khi SMC ký hợp đồng mua thiết bị, phía nhà cung ứng cũng chủ động trao đổi các thông số kỹ thuật với Samsung. Sự chủ động và nghiêm túc này giúp Samsung hình thành niềm tin vào năng lực và quyết tâm của SMC.
Từ niềm tin đó, Samsung quyết định chuẩn bị bộ khuôn mẫu theo đúng thông số máy của SMC, để khi hệ thống thiết bị được lắp đặt hoàn tất, SMC có thể bắt tay vào gia công ngay. Với một doanh nghiệp Việt Nam, đây là quyết định mang tính rủi ro, bởi thông thường doanh nghiệp chỉ đầu tư khi đã có đơn hàng. Tuy nhiên, trong mối quan hệ này, SMC xác định đây là cam kết hai chiều: SMC chấp nhận đầu tư trước, còn Samsung đồng hành và hỗ trợ.
Về bản chất, bước chuyển này được xây dựng trên ba yếu tố then chốt: niềm tin, năng lực kỹ thuật để làm chủ máy móc, và nguồn lực tài chính đủ mạnh để chấp nhận rủi ro. Khi SMC thể hiện sự nghiêm túc trong cuộc chơi, Samsung cũng đáp lại bằng mức độ cam kết tương xứng. Đây chính là nền tảng để SMC chính thức bước lên vị trí NCC Tier 1 trong chuỗi cung ứng của Samsung.
* Những tiêu chuẩn phổ biến của chuỗi cung ứng toàn cầu nào mà Samsung đã đặt ra cho SMC trong chuỗi cung ứng toàn cầu?
Những tiêu chuẩn mà Samsung đặt ra cho SMC về cơ bản cũng là các tiêu chuẩn phổ biến trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào yêu cầu kỹ thuật hay chi phí, Samsung ngày càng đẩy trọng tâm sang các tiêu chuẩn mang tính dài hạn, đặc biệt là ESG và chuyển đổi số.
Ở lớp tiêu chuẩn nền tảng, nhà cung ứng vẫn phải đáp ứng các yêu cầu bắt buộc về kỹ thuật, chất lượng và vận hành. Các chứng nhận như ISO 9001, ISO 14001, năng lực gia công, khả năng vận hành theo mô hình Just-in-Time được xem là điều kiện tối thiểu để tham gia chuỗi cung ứng. Đây là “vé vào cửa”, nhưng không còn là yếu tố tạo khác biệt.
Những tiêu chuẩn mà Samsung đặt ra cho SMC về cơ bản cũng là các tiêu chuẩn phổ biến trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điểm Samsung đặc biệt nhấn mạnh nằm ở nhóm tiêu chuẩn định hướng tương lai. Thứ nhất là ESG. Samsung yêu cầu các đối tác tiếp cận ESG một cách thực chất, từ quản lý môi trường, an toàn lao động, trách nhiệm xã hội cho đến tuân thủ pháp lý và minh bạch chuỗi cung ứng. ESG không còn là một bộ tiêu chí “làm cho có”, mà là cơ sở để Samsung đánh giá mức độ bền vững và khả năng đồng hành dài hạn của nhà cung ứng.
Bên cạnh đó, Samsung cũng kiểm soát rất chặt các vấn đề về bảo mật thông tin và tài sản trí tuệ (Governance), bởi nhà cung ứng có thể tiếp cận trực tiếp các khuôn mẫu, thiết kế và dữ liệu sản phẩm. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu này là một phần không thể tách rời trong bộ tiêu chuẩn ESG mở rộng của tập đoàn.
Thứ hai là chuyển đổi số và tự động hóa. Trong bối cảnh vòng đời sản phẩm ngày càng ngắn và tốc độ ra mắt model mới diễn ra liên tục, Samsung đòi hỏi nhà cung ứng phải có hệ thống dữ liệu rõ ràng, khả năng theo dõi sản xuất theo thời gian thực, truy xuất nguồn gốc nguyên vật liệu và phản ứng nhanh với các thay đổi từ thị trường. Chuyển đổi số vì vậy không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để chuỗi cung ứng vận hành trơn tru và linh hoạt.
Có thể thấy, Samsung không tìm kiếm những nhà cung ứng chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt, mà ưu tiên các đối tác sẵn sàng nâng chuẩn cùng doanh nghiệp, đầu tư vào ESG và chuyển đổi số để thích ứng với những thay đổi dài hạn của chuỗi cung ứng toàn cầu. Với SMC, đây không chỉ là điều kiện để trở thành NCC của Samsung, mà còn là nền tảng để đi sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
* NCC Tier 1, Tier 2, Tier 3 được được định nghĩa như thế nào, thưa ông?
NCC Tier 1 là nhà cung cấp trực tiếp cho khách hàng cuối trong chuỗi cung ứng. Trong trường hợp của SMC, doanh nghiệp cung cấp trực tiếp cho Samsung các cụm linh kiện đã hoàn thiện, bao gồm dập, dán nhãn và lắp sẵn các bộ phận phụ như ốp, vít, đinh tán hoặc chi tiết nhựa. Khi nhận hàng, Samsung có thể đưa các cụm này vào dây chuyền để lắp ráp và hoàn thiện sản phẩm.
NCC Tier 2 là các nhà cung ứng cho NCC Tier 1. Ví dụ, để dập được mặt trước của máy giặt, NCC Tier 1 cần các tấm thép đầu vào. Khi đó, NCC Tier 2 sẽ là đơn vị mua thép cuộn, gia công cắt xẻ thành từng tấm và cung cấp cho NCC Tier 1. Trong liên doanh giữa Samsung C&T và SMC, Samsung C&T được xem là NCC Tier 2, khi đảm nhiệm việc cung ứng thép cho SMC để gia công và lắp ráp cụm linh kiện cung cấp cho Samsung.
NCC Tier 3 là các nhà cung cấp cho NCC Tier 2. Đây có thể là những đơn vị cung cấp thép cuộn, hoặc các đơn vị thực hiện những công đoạn xử lý ban đầu như làm sạch, xử lý bề mặt vật liệu trước khi đưa vào gia công.
Tương tự, trong ngành linh kiện nhựa, NCC Tier 2 là các đơn vị trực tiếp ép hoặc phun nhựa để tạo ra linh kiện, trong khi các nhà cung cấp hạt nhựa đầu vào được xếp vào NCC Tier 3.
* Theo nhận định của ông, các doanh nghiệp SME Việt Nam thường nằm ở nhóm NCC nào trong chuỗi cung ứng?
Theo quan sát của tôi, phần lớn SME (doanh nghiệp vừa và nhỏ) tại Việt Nam đang nằm ở vai trò NCC Tier 2 hoặc Tier 3 trong chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu. Trong ngành của chúng tôi, nhiều doanh nghiệp Việt đã có thể đảm nhận tốt các công đoạn gia công cơ bản như cắt thép từ cuộn lớn, dập chi tiết nhỏ hay ép nhựa cho linh kiện gia dụng. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất khiến SME khó vươn lên NCC Tier 1 vẫn nằm ở quy mô đầu tư và năng lực tài chính.
Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp buộc phải đầu tư hệ thống máy móc công suất lớn như máy dập 400, 600 hoặc 800 tấn, với chi phí lên tới hàng chục tỷ đồng cho mỗi dây chuyền, chưa kể chi phí khuôn mẫu, nhà xưởng, kiểm soát chất lượng và vận hành. Trong khi đó, phần lớn SME Việt Nam hiện chỉ đủ khả năng đầu tư máy dập 100-200 tấn. Chính vì vậy, khoảng cách giữa NCC Tier 2, Tier 3 và NCC Tier 1 là rất lớn. SME gần như bắt buộc phải bắt đầu từ những “việc nhỏ”, phù hợp với năng lực đầu tư ban đầu, để từng bước tích lũy kinh nghiệm, năng lực quản trị và nền tảng tài chính.
Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp buộc phải đầu tư hệ thống máy móc công suất lớn.
Với vai trò là NCC Tier 1 của Samsung, chúng tôi cũng cảm thấy “cô đơn” giữa một cộng đồng các nhà cung cấp Hàn Quốc. Chúng tôi mong muốn đóng vai trò như một “đầu tàu”, từng bước hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng cùng mình. SMC tập trung đầu tư vào các hạng mục đòi hỏi máy móc công suất lớn và nguồn vốn lớn. Đồng thời, doanh nghiệp tìm kiếm và hỗ trợ các NCC Tier 2, Tier 3 trong nước đảm nhận các linh kiện nhỏ hơn, phù hợp với máy dập 100-200 tấn. Sau đó, SMC thực hiện lắp ráp, kiểm soát chất lượng và cung ứng sản phẩm hoàn chỉnh cho Samsung.
Cách làm này giúp SME Việt Nam có cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu ở những mắt xích phù hợp với năng lực hiện tại. Về dài hạn, đây cũng là cách để các doanh nghiệp nội địa từng bước nâng cấp năng lực, mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng theo hướng thực tế và bền vững.
* Nhìn rộng hơn, ông đánh giá như thế nào về trách nhiệm của các tập đoàn lớn nội địa trong việc dẫn dắt NCC nội địa tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu?
Theo tôi, việc dẫn dắt và phát triển NCC nội địa là một bài toán rất quan trọng, nhưng cũng không hề dễ đối với các tập đoàn lớn tại Việt Nam. Phần lớn SME Việt Nam đều hạn chế về vốn và kinh nghiệm vận hành, nên gần như buộc phải bắt đầu từ những đơn hàng nhỏ để tích lũy năng lực.
Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu của các dự án lớn, các tập đoàn không thể chờ doanh nghiệp nội địa đủ năng lực rồi mới triển khai sản xuất. Câu chuyện của những thương hiệu Việt Nam tiến ra quốc tế đều cho thấy một logic chung: để đảm bảo tiến độ và chất lượng, họ buộc phải làm việc trước với những nhà cung ứng đã có sẵn năng lực, kể cả việc nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc hay kéo theo các NCC từ nước ngoài.
Khi hoạt động sản xuất đã ổn định và nhu cầu được định hình rõ ràng, bài toán phát triển NCC nội địa mới thực sự được đặt ra. Với SMC cũng vậy. Từ khi bắt đầu tham gia chuỗi cung ứng của Samsung khoảng năm 2022, SMC phải mất gần 4 năm để hoàn thiện năng lực và đứng vững ở vai trò NCC Tier 1. Khi đó, SMC mới có đủ nền tảng để quay lại hỗ trợ và phát triển các NCC Tier 2, Tier 3 trong nước.
Vì vậy, theo tôi, trách nhiệm của các tập đoàn lớn nội địa là tạo ra một lộ trình tham gia rõ ràng, đủ kiên nhẫn để đồng hành, và sẵn sàng mở không gian cho doanh nghiệp nội địa từng bước đi lên trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
* SME có thể học hỏi gì từ SMC để tham gia vào chuỗi cung ứng của 1 tập đoàn lớn?
Theo tôi, điều quan trọng nhất SME có thể học từ SMC là tư duy sẵn sàng đầu tư theo nghĩa rộng. Đầu tư không chỉ là vốn hay máy móc, mà còn là đầu tư cho con người, cho tư duy quản trị và cho khả năng học hỏi dài hạn. Máy móc có thể mua bằng tiền, nhưng năng lực vận hành, làm chủ và tối ưu máy móc đòi hỏi thời gian đào tạo và tích lũy.
Bên cạnh đó, SME cần sớm đầu tư vào các năng lực nền tảng như quản lý dữ liệu, số hóa, R&D và khả năng tuân thủ tiêu chuẩn chuỗi cung ứng. Đây là những yếu tố không tạo ra doanh thu ngay, nhưng lại quyết định việc doanh nghiệp có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu hay không.
Điều quan trọng nhất SME có thể học từ SMC là đầu tư cho con người, cho tư duy quản trị và cho khả năng học hỏi dài hạn.
Một ví dụ rất thực tế là khi xây dựng nhà máy, SMC đầu tư phòng mẹ và bé – một hạng mục tưởng như không cần thiết. Tuy nhiên, trong quá trình thẩm định của Samsung, đây lại là tiêu chí bắt buộc trong bộ tiêu chuẩn ESG. Những chi tiết rất đời thường này phản ánh rõ tư duy phát triển bền vững và mức độ sẵn sàng hội nhập của doanh nghiệp.
Tương tự, với các tiêu chuẩn về y tế, an toàn lao động hay môi trường, Samsung không chỉ đánh giá việc doanh nghiệp “có hay không”, mà nhìn vào cách các tiêu chuẩn đó được vận hành và duy trì trong thực tế. Đây là thước đo chiều sâu quản trị của nhà cung ứng.
Ở góc độ sản xuất, SME cũng cần thay đổi tư duy khi phát sinh lỗi. Không chỉ sửa cho xong, mà phải có khả năng cùng khách hàng phân tích nguyên nhân, cải tiến quy trình và giảm lỗi trong dài hạn. Đây là năng lực cốt lõi khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Vì vậy, với SMC, việc làm việc cùng các NCC Tier 2, Tier 3 là một quá trình “nâng cấp chung”. Các đợt thẩm định không nên được nhìn như rào cản, mà là cơ hội để doanh nghiệp tự soi lại năng lực và nâng chuẩn vận hành. Khi đã chuẩn bị sẵn sàng, SME sẽ luôn ở thế chủ động nắm bắt cơ hội, thay vì đợi có đơn hàng rồi mới bắt đầu chạy theo.
* Xin cảm ơn những chia sẻ của anh.
